مرخصی زایمان و بیمه بیکاری؛ هر آنچه باید بدانید
جهت مشاوره در واتساپ پیام دهید. 
گفتوگو در واتساپ
یکی از مهمترین دغدغههای خانمهای شاغل در دوران بارداری، حقوق و مزایای قانونی مربوط به مرخصی زایمان و بیمه بیکاری است. بسیاری از کارمندان و حتی کارفرمایان، اطلاعات دقیقی از قوانین ندارند و همین موضوع باعث تضییع حقوق مادران میشود. در این مقاله بهطور جامع و ساده همه موارد مهم را بررسی میکنیم.
🔹 مرخصی زایمان طبق قانون تأمین اجتماعی
بر اساس ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی و اصلاحات بعدی آن:
مدت مرخصی زایمان ۹ ماه (۲۷۶ روز) است.
این مرخصی میتواند قبل و بعد از زایمان تقسیم شود.
اما حداقل ۳ ماه از این مرخصی باید بعد از زایمان استفاده شود.
در صورت زایمان زودرس، باقیمانده مرخصی به بعد از زایمان منتقل خواهد شد.
مثال: اگر تاریخ زایمان 1 آذر باشد، مادر میتواند از سه ماه قبل (مثلاً از 1 شهریور) وارد مرخصی زایمان شود. اما حتی اگر از قبل استفاده نکند، بعد از زایمان حتماً باید سه ماه مرخصی دریافت کند.
🔹 شرط اصلی استفاده از مرخصی زایمان
مادر باید در زمان شروع مرخصی زایمان بیمهپرداز فعال تأمین اجتماعی باشد.
اگر قرارداد کاری موقت باشد و قبل از شروع مرخصی به پایان برسد و تمدید نشود، سازمان تأمین اجتماعی دیگر غرامت دستمزد ایام مرخصی زایمان را پرداخت نخواهد کرد. بنابراین حتی یک روز قطع بیمه قبل از شروع مرخصی میتواند باعث از دست رفتن این حق شود.
🔹 مرخصی استعلاجی قبل از زایمان
بعضی مادران به دلیل شرایط جسمی، ناچار میشوند پیش از شروع مرخصی زایمان از مرخصی استعلاجی استفاده کنند. این مرخصی هم با تأیید پزشک و کمیسیون پزشکی تأمین اجتماعی پرداخت میشود. نکته مهم این است که کارفرما در این مدت باید همچنان لیست بیمه را ارسال کند.
🔹 ارتباط قرارداد کار و مرخصی زایمان
اگر کارفرما قرارداد را حتی بهصورت کوتاهمدت (مثلاً یکماهه) تا زمان شروع مرخصی زایمان تمدید کند، مادر میتواند از ۹ ماه مرخصی کامل استفاده کند.هزینه مرخصی زایمان به عهده تأمین اجتماعی است و هیچ فشار مالی بر کارفرما وارد نمیکند. بنابراین مخالفت کارفرما بیشتر جنبه اداری دارد و قابل پیگیری حقوقی است.
🔹 بیمه بیکاری پس از زایمان
بر اساس قانون بیمه بیکاری:
افرادی که سابقه پرداخت بیمه حداقل یک سال در آخرین کارگاه را داشته باشند، در صورت اخراج یا عدم تمدید قرارداد میتوانند از بیمه بیکاری استفاده کنند.
توجه داشته باشید: بیمه بیکاری جایگزین مرخصی زایمان نیست. اگر قبل از شروع مرخصی قرارداد تمدید نشود، فرد دیگر نمیتواند همزمان از مرخصی زایمان و بیمه بیکاری بهرهمند شود.
🔹 جمعبندی
شرط اصلی استفاده از مرخصی زایمان این است که در زمان شروع آن بیمه فعال باشد.
حتی اگر قرارداد کوتاهمدت باشد، با تمدید آن تا تاریخ زایمان، حق مرخصی محفوظ میماند.
در صورت عدم تمدید قرارداد، مادر میتواند از بیمه بیکاری استفاده کند، اما حقوق مرخصی زایمان از بین میرود.
جهت مشاوره در واتساپ پیام دهید. گفتوگو در واتساپ
سوال کاربر :
سلام خانم تائبی من باردارم و قصد داشتم از مرخصی زایمانم استفاده کنم ، دو ماه قبل از زایمانم و هفت ماه بعد از زایمانم اول مهرماه میخواستم استفاده کنم از مرخصیم و قراردادم جدیدا تمام شده بود .موقع ثبت قرارداد جدید با اینکه قبلا من با شرکت صحبت کرده بودم و گفته بودم شرایطم اینه و موافقت هم کرده بودند گفتند ما نمیتونیم از پس تعهدات مرخصی زایمان بر بیاییم. گفتم تعهداتتون چیه ؟ تعهداتی ندارید گفتند چرا عیدی و سنواتت با شرکت هست .گفتند نه لیست بیمه برات رد میکنیم نه قرارداد جدید باهات میبندیم.تو برو از بیمه بیکاریت استفاده کن.یه قرارداد باهام بستند که تا آخر شهریوره. و قرارداد هم دست من هست.
میخواستم بدونم که چیکار میتونم بکنم من میخوام که حتما از مرخصی زایمان ۹ ماهم استفاده کنم و بعدشم از بیمه بیکاری استفاده کنم.
پاسخ وکیل پایه یک دادگستری:
با سلام
اگر قرارداد شما دائمی است و یا اگر موقت است در زمان قرارداد شرکت یا کارفرما اجازه استفاده از مرخصی زایمان را به شما نمیدهد یا همکاری نمیکند ، طبق قانون کار ایران این مرخصی حق قانونی مادر هست و کارفرما نمیتواند مانع بشود زیرا در مدت مرخصی، سازمان تأمین اجتماعی حقوق (غرامت دستمزد) رو پرداخت میکند، نه کارفرما.
بنابراین زمانیکه قرارداد شما تمدید شده یعنی حین کار( قبل از انقضای قرارداد) اگر کارفرما مانع استفاده شما بشود یا همکاری نکند میتوانید: درخواست کتبی مرخصی را با مدارک پزشکی و گواهی پزشک متخصص ارائه کنید.
اگر مخالفت کرد، از طریق اداره کار و امور اجتماعی محل کارتان شکایت کنید و از طریق هیأت تشخیص و حل اختلاف اداره کار الزام کارفرما رو بخواهید.
⚠️ اما ظاهرا قرارداد شما موقت است و تا پایان شهریور به اتمام میرسد در مورد قرارداد موقت و مرخصی زایمان، وضعیت فرق میکند : اگر قرارداد شما قبل از شروع مرخصی زایمان تمام بشود (مثلاً شهریور قرارداد تمام بشود و تاریخ شروع مرخصی زایمان بعد از آن باشد)، از نظر قانونی کارفرما الزامی به تمدید قرارداد ندارد (یعنی اگر تمدید نکند، نمیتوانید اجبارش کنید که قرارداد جدید ببندد).
بنابراین مرخصی زایمان در چارچوب قرارداد جدید امکانپذیر میشود و اگر قرارداد تمدید نشود، مرخصی زایمان از طریق آن کارفرما دیگه قابل اجرا نیست.
اما از طرف دیگر، اگر بیمه پرداز فعال باشید سازمان تأمین اجتماعی حقوق ایام مرخصی زایمان را به مادر پرداخت میکند، به شرطی که قبل از زایمان سابقه بیمهپردازی کافی داشته باشید (حداقل ۶۰ روز پرداخت حق بیمه در سال قبل از زایمان).
یعنی حتی اگر قرارداد شما تمام شده باشد و دیگه سر کار نروید، باز هم تأمین اجتماعی میتواند غرامت دستمزد ایام مرخصی زایمان رو پرداخت کند به شرط آنکه در تاریخ شروع مرخصی زایمان بیمه پرداز فعال باشید.یعنی کارفرما همچنان بیمه شما را پرداخت کند.
متاسفانه کارفرما برای فرار از این تعهدات، معمولاً قرارداد را تا قبل از زایمان خاتمه میدهد تا دیگر مسئولیتی بابت مرخصی و سنوات ناشی از آن نداشته باشد.
در این حالت تنها تعهدش پرداخت سنوات، مرخصی استحقاقی و سایر مزایای پایان کار تا شهریور خواهد بود.
حتی اگر قرارداد تمدید نشود، اگر هنوز تحت پوشش بیمه باشید شما میتوانید با ارائهی گواهی پزشک و مدارک بیمهای، از تأمین اجتماعی غرامت دستمزد ایام مرخصی زایمان رو بگیرید (چون شرط اصلی، داشتن حداقل ۶۰ روز سابقه بیمه در سال قبل از زایمان است و اینکه تا زمان زایمان بیمه فعال داشته باشید).
طبق قانون تأمین اجتماعی (ماده ۶۷):
غرامت دستمزد ایام بارداری (مرخصی زایمان) به بیمهشدگانی تعلق میگیرد که:
۱. در یک سال قبل از زایمان، حداقل ۶۰ روز سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند.
۲. در زمان بارداری تحت پوشش بیمه باشند.
شرط اصلی برای تعلق گرفتن این مستمری، داشتن بیمه معتبر تا زمان زایمان است، نه صرفاً داشتن سابقه قبلی.
⬅️ یعنی اگر قرارداد در شهریور تمام شود و بیمه از آن تاریخ قطع گردد، در زمان شروع مرخصی زایمان اگر بعد از شهریور باشد، شما دیگر بیمهشده فعال نیستید و بنابراین امکان استفاده از مرخصی زایمان از محل تأمین اجتماعی را از دست میدهید.
مگر اینکه قرارداد شما تمام شود اما کارفرما همچنان بیمه شما را را رد کند (مثلاً به دلیل اشتباه یا توافق)، یا اگر بلافاصله قرارداد جدید در شرکت دیگری داشته باشید و بیمه ی شما قطع نشود، میتوانید غرامت زایمان را دریافت کنید.
تنها در صورتی حق مرخصی زایمان از تأمین اجتماعی باقی میماند که:
1. بیمه همچنان برقرار باشد (تمدید قرارداد یا بیمه شدن در کارگاه دیگر).
2. یا مرخصی قبل از پایان قرارداد شروع شده باشد (مثلاً از شهریور وارد مرخصی بشوید). با ارائه ی گواهی پزشک و ...
⬅️ از نظر من بهترین راهکار این است که یا قبل از اتمام قرارداد یعنی قبل ۳۱ شهریور با ارائهی مدارک و گواهی مبنی بر تاریخ زایمان از مرخصی زایمانتان استفاده کنید چون هنوز بیمه پرداز فعال هستید.
یا در صورت عدم امکان کارفرما را اقناع کنید به مدت یکماه دیگر بیمه شما را بدون تمدید یا با تمدید قرارداد پرداخت کند که بتوانید از مرخصی زایمان استفاده کنید .
در صورتی که کارفرما حاضر به مذاکره باشد میتوانید توافق کنید .
👈بنابراین با توجه به اینکه مطابق قانون اصلاح ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی، مدت زمان مرخصی ۹ ماه است (۲۷۶ روز) و این مرخصی میتواند با نظر پزشک متخصص قبل یا بعد از زایمان تقسیم شود، ولی حداقل سه ماه آن باید پس از زایمان باشد. یا قرارداد تان را بمدت یکماه دیگر تمدید کنید . که در زمان درخواست مرخصی زایمان بیمه پرداز فعال باشید . یا با نظر پزشکتان زودتر و قبل از انقضای قرارداد که ۳۱ شهریور است تقاضای مرخصی زایمان کنید.
استفاده از بیمه بیکاری نیز شرایطی دارد اولا باید از کار اخراج بشوید نه اتمام قرارداد یعنی یکی از شروط اخراج غیر ارادی از کار است یا نامه ی عدم نیاز کارفرما را داشته باشید ،و مطالبه ی آن مهلت دارد یعنی شما باید ظرف مهلت ۳۰ روز از تاریخ اخراج شدن یا دریافت نامه عدم نیاز کارفرما درخواست خود را به اداره کار بدهید .بنابراین، در صورتی که، پس از مرخصی زایمان، به صورت غیر ارادی، بیکار بشوید یا پس از بازگشت به کار، کارفرما از پذیرش شما، اجتناب نماید، چنانچه از نظر سازمان تامین اجتماعی، واجد شرایط شناخته بشوید و پروسه درخواست بیمه بیکاری را طی کنید، از بیمه بیکاری برخوردار خواهید شد.
ملاک دریافت مزایا، بیمه فعال در روز شروع مرخصی است.
بعد از شروع مرخصی، حتی اگر قرارداد پایان یابد یا بیمه قطع شود، مزایا همچنان قابل دریافت است.
مدارک لازم: قرارداد کاری، سابقه بیمه، و گواهی پزشک مبنی بر تاریخ تقریبی زایمان.
طبق قانون تأمین اجتماعی ایران، زنان باردار میتوانند از سه ماه قبل از تاریخ پیشبینی شده زایمان مرخصی زایمان خود را درخواست کنند، مشروط بر اینکه بیمهشان فعال باشد و سابقه کافی برای دریافت غرامت دستمزد ایام مرخصی را داشته باشند.
منظور از «فعال بودن بیمه» این است که در زمان شروع مرخصی زایمان، فرد تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی باشد و حق بیمه او پرداخت شده باشد. یعنی:
1. فرد باید بیمهپرداز داشته باشد (مثلاً کارفرما حق بیمه شما را رد کرده باشد یا خودتان بیمه پرداخته باشید).
2. سابقه بیمهای لازم برای دریافت غرامت (معمولاً حداقل ۶ ماه سابقه بیمه در ۱۲ ماه قبل از زایمان) وجود داشته باشد.
3. تاریخ شروع مرخصی زایمان باید زمانی باشد که بیمه فعال است؛ بعد از شروع مرخصی، اگر بیمه قطع شود، معمولاً مشکلی برای دریافت غرامت پیش نمیآید، چون شما پیش از مرخصی تحت پوشش بودید.
سؤالات متداول درباره مرخصی زایمان و بیمه بیکاری
مرخصی زایمان الان چند ماهه؟
طبق قانون فعلی، مرخصی زایمان ۹ ماهه است. اگر دوقلو یا چندقلو به دنیا بیاری، تا ۱۲ ماه هم قابل تمدید میشود و حقوق این مدت را سازمان تأمین اجتماعی پرداخت میکند.
توی دوران مرخصی زایمان، بیمه برام رد میشه؟
بله، همهی روزهای مرخصی زایمان جزو سوابق بیمهای حساب میشوند و تأمین اجتماعی حق بیمه این مدت را لحاظ میکند.
اگه کارفرما بعد از زایمان منو برنگردونه، میتونم بیمه بیکاری بگیرم؟
بله، اگر کارفرما از پذیرش مجددت خودداری کند یا اخراجت کند، بدون میل شخصی بیکار محسوب میشی و میتونی برای بیمه بیکاری اقدام کنی.
میتونم بلافاصله بعد از مرخصی زایمان برم بیمه بیکاری بگیرم؟
بله، به شرطی که قرارداد تمدید نشده یا کارفرما مانع بازگشتت شده باشه. فقط باید تا ۳۰ روز بعد از بیکار شدن به اداره کار مراجعه کنی.
برای گرفتن بیمه بیکاری بعد از زایمان چه مدارکی لازمه؟
کارت ملی، دفترچه بیمه، گواهی اشتغال، سابقه بیمه و نامهی قطع همکاری از کارفرما از مدارک اصلی هستن. فرم درخواست هم در اداره کار تکمیل میشه.
اگه توی دوران مرخصی زایمان قراردادم تموم بشه چی؟
اگر تمدید نشود و خودت هم نخواسته باشی قطع همکاری کنی، بیکار شدن «غیرارادی» محسوب میشود و بیمه بیکاری تعلق میگیرد.
کارفرما موظفه بعد از مرخصی منو برگردونه؟
بله، طبق قانون کار، باید پس از مرخصی زایمان در همان شغل یا شغلی مشابه با همان حقوق مشغول به کار شوی.
مرخصی برای دوقلوها و چندقلوها بیشتره؟
بله، برای تولد دوقلو یا چندقلو، مدت مرخصی از ۹ ماه به ۱۲ ماه افزایش پیدا میکند.
اگه بعد از زایمان خودم استعفا بدم، بیمه بیکاری شامل حالم میشه؟
خیر، چون استعفا به میل شخصی است و بیمه بیکاری فقط برای بیکار شدن غیرارادی پرداخت میشود.
زنان شاغل در شرکتهای خصوصی هم از مرخصی زایمان و بیمه بیکاری استفاده میکنن؟
بله، قانون تأمین اجتماعی برای همه بیمهشدگان یکسان است و تفاوتی بین دولتی و خصوصی وجود ندارد.
سودابه تائبی، وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی